Yönetici İşlev Bozuklukları ile Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Arasındaki Fark Nedir?

Eğer çocuğunuzda Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) teşhis edilmişse, DEHB için değerlendirmeye tabi tutuluyorsa, ya da bu bozukluk üzerine araştırma yaptıysanız; çocuğunuzun yönetici işlev ile ilgili problemleri olduğunu da duymuş olacaksınız. Bu yanıltıcı olabilir! Çocuğunuzun yaşadığı zorlukları belirlerken iki farklı yol karşınıza çıkacaktır.

Basitçe söylemek gerekirse, yönetici işlevler benlik-düzenleme becerileridir. Bu becerileri her gün yaşamımızda kullanıyoruz, geleceğe yönelik plan yapmak, düzenli / planlı olmak, problemleri çözmek, önemli olan noktalara odaklanmak vb. DEHB'li çocukların problem yaşadığı becerilerden bazıları bunlardır. Peki, yönetici işlev bozuklukları ile DEHB arasında fark var mıdır? Eğer varsa, nelerdir?

DEHB üç adet davranış grubu ya da semptom bütünü ile tanımlanan bir bozukluktur: dikkat eksikliği, dürtüsellik ve hiperaktivite. DEHB’li çocuklar dikkatini toplama, kuralları yerine getirme, sakince oturma ve kendi sıralarını bekleme gibi konularda problem yaşarlar.

            Eğer çocuğunuz bu semptomları yaşıtlarına göre daha sık gösteriyorsa, çocuğunuza DEHB teşhisi konulabilir, bu da okul hayatlarında ve yaşamlarındaki reel sorunlara işaret eder.

Öte yandan, yönetici işlevler beynin daha spesifik çalışma biçimlerini ifade eder. Yani, dikkat eksikliği ve dürtüsellik gibi semptomlar genelde çocukların çocukluk ve ergenlik dönemlerinde geliştirdiği daha belirgin alanlara ayrılır. Yönetici işlevlerin birçok bireysel fonksiyonu vardır ve aşağıda belirtilen alanlar ile açıklanabilir:

  • Planlama
  • Organize etme
  • Öncelikleri belirleme
  • Düşünceler ile durumlar arasında geçiş yapma
  • Duyguları ve dürtüselliği kontrol etme
  • Çalışma belleğini kullanabilme
  • Birtakım şeyleri nasıl yaptığını takip etmek adına kendini denetleme

Araştırmacılar yönetici işlevler ile ilgili problemlerin iki farklı alanda görülebildiğini ifade ediyor. İlk olarak, çocuğun dış davranışlarında bu problemleri görebilirsiniz. Bununla birlikte, bu problemler çocuğunuzu nasıl düşündükleri ve öğrendikleri ile ilişkili olarak içsel olarak da etkileyebilir. Şimdi her birini ayrı ayrı inceleyelim.

            Dış Sorunlar

  • Sistemsiz/düzensiz olma
  • Her daim bir şeyleri kaybetme
  • Başarısız zaman yönetimi
  • Bir işi / görevi tamamlayamama / yerine getirememe
  • Plan yapmada (ve takip etmede) yetersizlik

İç Sorunlar

  • Okurken veya dinlerken neyin önemli / önemsiz olduğuna karar vermede zorluk
  • Okulda öğretilenleri özümsemede yaşanan problemler
  • Sözel talimatları anlama ve takip etmede yaşanan problemler
  • Düşünceleri planlama noktasında yaşanan problemler
  • Açık / net ve sistemli yazmada yaşanan problemler

DEHB’li çoğu çocuk yönetici işlev ile mücadele ediyor. Fakat Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu olmayan bir çocukta da yönetici işlev bozuklukları mevcut olabilir ya da DEHB’li olup yönetici işlev ile ilgili bozukluk yaşamayabilir.

Bu bilgi çocuklarınıza nasıl yardımcı olabilir?

            Öncelikle, çocuğunuzun yönetici işlev bozukluklarını kavramak, onu daha etkili bir şekilde desteklemenize yardımcı olacaktır. Bunları spesifik beceriler olarak görmek ve çocuğunuz için hangisinin problem yaratacağını keşfetmek, çocuğunuzun ne ile mücadele ettiğini ve ona nasıl yardımcı olacağınızı anlamayı kolaylaştıracaktır.

Yönetici işlev uzmanları bir çocuğun belli fonksiyonları ne ölçüde uygulayabileceğini değerlendirmek için testler ve anketler geliştirmişlerdir. Bu değerlendirmeler her çocuğun azami yardıma ihtiyacı olduğunu belirliyor. Ve bunu kavramak, öğretmenlerin öğrencilerine amaç odaklı yardım sunmasını kolaylaştırıyor.

Aynı zamanda, zayıf olduğunuz alanları nasıl kompanse edeceğinizi öğreten bir öğrenme uzmanı ile çalışabilirsiniz. Yönetici işlev bozuklukları olan çocuklar, rutin oluşturmaya ve diğer çocukların düşünmeden yaptıkları işleri yerine getirirken özel teknikler kullanmaya ihtiyaç duyarlar. Detaylı bir analiz, çocuğunuzun güçlü olduğu alanları belirlemeyi mümkün kılar. Böylece çocuğunuz zamanla zayıf olduğu noktaları kompanse etmede güçlü yanlarını kullanmayı öğrenecektir. Bazı durumlarda yönetici işlev hakkında daha çok şey bilmek çocuğunuzun Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) teşhisi ile ilgili daha derin bir kavrayış sağlayacaktır.            

Susan Schwartz, öğrenme ve eğitim uzmanı, şöyle açıklıyor: “Dikkat eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğuna (DEHB) yönetici işlev konseptini uygulamak, müdahale amaçlarınızı daha spesifik kılarak ve çocuğunuzun güçlü ve zayıf yanlarını daha iyi biçimde kavramanızı sağlayarak tedaviyi geliştirecektir.” “İki çocuk birbirinin benzeri değildir.”

İlaç tedavisi yönetici işlev bozukluklarındafayda sağlar mı?

Şunu merak edebilirsiniz: Eğer çocuğunuza DEHB teşhisi konulduysa ve size yönetici işlev bozuklukları olduğu söylendiyse, ilaç tedavisi ile DEHB’yi tedavi etmek yönetici işlev sorunlarını da çözer mi? İleri sürülen en iyi cevap hem evet hem hayırdır.

Araştırmalar, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğuna yönelik ilaç tedavisinin dikkat bozukluğu ve dürtüsellik gibi semptomların azalmasında etkili olduğunu açıkça gösteriyor. Bu semptomlarda yönetici işlevlerin yer aldığı biliniyor. Fakat klinik deneyimler, DEHB’li çocukların, ilaç tedavisi alsalar dahi, yönetici işlev sorunlarını yönetmede hala desteğe ihtiyaç duyduğunu gösteriyor.

Peki, bu iyi haber mi? Okul hayatına ve diğer alanlara yönelik ekstra yardım ve odaklanma ile birlikte çocuklar daha çok şey başarabiliyor ve nasıl başarılı olacaklarını bildikleri bir dünyanın varlığına izin veriyor.

Kaynak:

https://www.understood.org/en/learning-attention-issues/child-learning-disabilities/executive-functioning-issues/difference-between-executive-functioning-issues-and-adhd


Adnan Saygun Caddesi , Vişne Çıkmazı Sokak, Gündeş Sitesi Pelin Apt. B Blok, No:7 D:7 Kat:3, Ulus / Beşiktaş / İSTANBUL
+90 212 257 04 05   |   +90 543 224 57 25   |   iz@izlearningcenter.com